Waarom saboteer ik mezelf?

Door No Rush · Bijgewerkt op 10 november 2026

Het korte antwoord

Vaak om jezelf te beschermen tegen een oordeel. Onderzoekers noemen het self-handicapping. Je legt vooraf een hindernis neer, zoals te laat beginnen of je niet voorbereiden. Valt het resultaat tegen, dan zegt dat iets over de hindernis en minder over jou. Dat werkt op het moment zelf. In 36 onderzoeken met 25.550 leerlingen en studenten haalde wie dit vaker deed lagere resultaten.

Wat betekent het om jezelf te saboteren?

Het betekent dat je jezelf in de weg zit vlak voor iets dat voor je telt. Je begint de avond ervoor pas aan je sollicitatie, slaat het oefenen over, of gaat uit op de avond voor een tentamen. Onderzoekers noemen dat self-handicapping. Je regelt vooraf een hindernis, en als het slecht gaat, krijgt de hindernis de schuld.

Waarom saboteren mensen zichzelf?

Mensen doen het vooral als ze twijfelen of het nog een keer lukt. Een experiment uit 1978 laat dat zien. Steven Berglas en Edward Jones vertelden studenten dat ze een test goed hadden gemaakt. Een deel van die studenten had alleen gegokt, want hun vragen hadden geen goed antwoord. Voor de volgende test mocht iedereen kiezen om het zichzelf makkelijker of moeilijker te maken. De mannen die hadden gegokt, kozen vaker voor moeilijker. De vrouwen niet.

Maakte je de test moeilijker voor jezelf, dan heeft een slechte score een verklaring. Anders kan hij betekenen dat de eerste score geluk was.

Waarom saboteer ik mezelf als het juist goed gaat?

Als het goed gaat, staat er meer op het spel. Zodra iets gelukt is, heb je een resultaat te verliezen, en de volgende poging kan laten zien dat de eerste geluk was. Die situatie maakten Berglas en Jones na in hun experiment. De studenten die zichzelf saboteerden, hadden net succes gehad zonder te weten waardoor.

Wat kost het om jezelf te saboteren?

Het helpt op het moment zelf en kost je daarna iets. Malte Schwinger en collega's voegden 36 onderzoeken met 25.550 leerlingen en studenten samen. Wie vaker vooraf een excuus regelde, of zich expres minder voorbereidde, presteerde gemiddeld slechter op school. Het verschil was bescheiden. Miron Zuckerman en Fen-Fang Tsai volgden mensen over een langere tijd. Wie dit bleef doen, voelde zich gaandeweg minder bekwaam en had minder plezier in het werk.

In de app No Rush

Bij een van de stappen in de app schat je vooraf met een cijfer van 1 tot 10 hoe iets gaat, en achteraf geef je weer een cijfer. De app vraagt ook waaraan je zou merken dat je voorspelling niet klopte. Valt een stap tegen, dan zegt de app dat hij misschien te groot was voor deze week, en stelt hij een kleinere voor.

No Rush-app

Een iPhone-app voor mensen die vastlopen. De app zet steeds één kleine volgende stap klaar en zegt erbij waarom die. Het is geen therapie.

Meld me gratis aan Doe de test Voor iPhone. Binnenkort in de App Store. De eerste zeven dagen zijn gratis in de app. Daarna kies je zelf of je een abonnement neemt. Meld je je nu aan, dan blijft de app voor jou altijd gratis.

Bronnen

Berglas & Jones (1978). Drug choice as a self-handicapping strategy in response to noncontingent success. Journal of Personality and Social Psychology, 36(4), 405-417. doi.org/10.1037/0022-3514.36.4.405
Schwinger, Wirthwein, Lemmer & Steinmayr (2014). Academic self-handicapping and achievement: A meta-analysis. Journal of Educational Psychology, 106(3), 744-761. doi.org/10.1037/a0035832
Zuckerman & Tsai (2005). Costs of self-handicapping. Journal of Personality, 73(2), 411-442. doi.org/10.1111/j.1467-6494.2005.00314.x